Web Tasarım

Karar öncesi sorulan soruları sıraya koymak

Bir siteye giren kişi çoğunlukla satın almak için değil, kafasındaki soruyu çözmek için gelir: bu iş gerçekten yapılıyor mu, hangi durumlarda çalışıyorsunuz, size nasıl ulaşılıyor. Soruların hangi sırayla geldiği bilinmeden yapılan yenileme yalnızca görünümü tazeler, kararı kolaylaştırmaz. Bu nedenle web tasarım çalışmasına, ziyaretçinin ekranda attığı adımları tek tek yazmakla başlıyoruz. Hangi bilginin hangi anda gerektiğini görmeden kurulan sayfa sıralaması, sonradan düzeltilmesi güç bir yapı bırakıyor.

Bunun için elimizde ne varsa onunla çalışıyoruz: ziyaret kayıtları, telefonda tekrar eden sorular ve teklif aşamasında en çok açıklama gerektiren konular. Bu üç kaynağı yan yana koyduğumuzda hangi bilginin eksik kaldığı, hangi adımın gereksiz uzadığı ve hangi konuda kimin yetkili olduğu kendiliğinden ayrışıyor. Varsayımla ilerlemek yerine gözlenen davranışı esas alıyor, tartışmalı noktaları rakama değil somut örneğe bağlıyoruz.

Adımlar netleştikten sonra metin, bağlantı ve yönlendirme kendiliğinden yerine oturuyor; ziyaretçi aradığı bilgi için sayfalar arasında dolaşmak zorunda kalmıyor. Kurulan sırayı farklı ekran boyutlarında ve olası hata durumlarında deniyor, ardından teslim ediyoruz. Uzun süredir Elazığ’da farklı sektörlerden kurumlarla çalışıyoruz; sade bir akışın çoğu durumda görsel yoğunluktan daha ikna edici olduğunu tekrar tekrar görüyoruz.

Hangi metni kimin yazacağını netleştirmek

Metin sahipliği baştan konuşulmadığında, teslim edilen sayfalar birkaç ay içinde gerçeğin gerisinde kalıyor. Fiyat değişiyor, ekip değişiyor, çalışma saatleri değişiyor; ama sitedeki cümleyi kimin düzelteceği belli olmadığı için bilgi eski hâliyle duruyor. Projeye başlarken her bölüm için yazacak kişiyi, onay verecek kişiyi ve bilginin ne sıklıkla tazeleneceğini yazılı biçimde belirliyoruz. Bu tek başına teknik bir konu değil, çalışma düzeniyle ilgili bir karar.

Uygulamada bu, kısa bir sorumluluk tablosuna dönüşüyor: hizmet açıklamalarını sahayı bilen kişi, referans bölümünü proje takibini yapan kişi, iletişim ve çalışma bilgilerini idari işleri yürüten kişi hazırlıyor. Taslaklar tek dosyada toplanıyor, düzeltmeler doğrudan orada işleniyor. Böylece aynı metnin birbirinden farklı üç sürümü ortalıkta dolaşmıyor ve hangi cümlenin son hâli olduğu tartışma konusu olmuyor.

Bu düzenin asıl faydası devir teslimde ortaya çıkıyor. Bir kişi ayrıldığında hangi bölümlerin sahipsiz kaldığı hemen görülüyor; yerine gelen kişi neyi güncelleyeceğini aramak zorunda kalmıyor. Teslimden önce her hesabın hangi alanı açabildiğini birlikte deniyor, yetki verilmeyen bölümlerin karışıklık yaratmayacak biçimde gizlendiğinden emin oluyoruz. Küçük bir düzeltmenin aynı gün yapılabilmesi, çoğu zaman büyük bir yenilemeden daha değerli oluyor.

Açılış ekranında belirsizliği azaltmak

İlk ekranda güven, iddialı cümlelerle değil doğrulanabilir ayrıntılarla kuruluyor. Ne iş yaptığınızın tek cümlede anlaşılması, çalışma alanının doğru adlandırılması ve ulaşılabilir bir numaranın görünür olması çoğu ziyaretçi için yeterli oluyor. Kanıtlanamayan büyük ifadeler ise ters etki yapıyor; okuyan kişi cümleyi doğrulayamayınca sayfanın geri kalanına da temkinli yaklaşıyor. Açılışı bu yüzden bir vaat listesi gibi değil, kısa bir tanıtım gibi kuruyoruz.

Mevcut açılış ekranını incelerken hangi cümlenin soru bıraktığını tek tek not ediyoruz. Herkesin gördüğü bir hazır fotoğrafla anlatılan çalışma alanı, sınırı belirsiz bir hizmet başlığı ya da yalnızca form üzerinden verilen iletişim, çoğu zaman aynı tereddüde yol açıyor. Bunların yerine gerçek kareler, açık başlıklar ve doğrudan aranabilen bir iletişim bilgisi koyuyoruz. Değişikliğin gerekçesini de yazıyoruz ki karar sonradan havada kalmasın.

Bu sadeleşme alt sayfalara da yansıyor; aynı açıklamayı her bölümde yeniden yapma ihtiyacı ortadan kalkıyor. Açılışı yavaş bağlantı koşullarında deneyip görselin metinden önce ekranı meşgul etmediğinden, dokunma alanlarının parmakla rahat kullanıldığından emin oluyoruz. İlk izlenimin cihazdan cihaza değişmemesi, sonraki adımların tamamını kolaylaştırıyor ve destek tarafına düşen soru sayısını azaltıyor.

Hizmet sınırlarını okunur biçimde ayırmak

Birbirine yakın işler tek başlık altında toplandığında ziyaretçi kendi ihtiyacını bulamıyor ve çoğu zaman sormak yerine sayfadan çıkıyor. Yürüttüğümüz web tasarım sürecinde her hizmeti kendi sayfasına ayırıyor, sınırını açıkça yazıyoruz: neyi kapsar, neyi kapsamaz, hangi durumda önerilmez. Kapsam dışının yazılması, çoğu zaman kapsamın yazılması kadar iş görüyor; beklentiyi baştan düzeltmek sonradan yapılan açıklamalardan daha hızlı sonuç veriyor.

Ayrımı yaparken müşteri tarafındaki adlandırmayı esas alıyoruz. Kurum içinde kullanılan teknik ad ile ziyaretçinin aradığı ifade çoğu zaman örtüşmüyor; sayfa başlığı ikincisine göre kuruluyor, teknik karşılık ise metnin içinde açıklanıyor. Eski sayfalardaki çelişen tanımları bu aşamada ayıklıyor, aynı işin iki farklı adla anlatıldığı yerleri tek biçime getiriyoruz. Hangi tanımın kalacağına sahayı bilen kişiyle birlikte karar veriyoruz.

Sınırlar netleştiğinde teklif aşaması da kısalıyor; gelen talepler doğru başlıktan geldiği için baştan konuşulması gereken konu sayısı azalıyor. Yapıyı teslimden önce, hizmet sayısı arttığında menünün nasıl davranacağını görmek için ayrıca deniyoruz. Böylece ileride yeni bir başlık eklendiğinde düzenin baştan kurulması gerekmiyor; eklenen bölüm mevcut mantığın içine oturuyor.

Fotoğraf seçimini içerikle uyumlu tutmak

Görsel, metnin söylediğini doğrulamıyorsa sayfada boşluk doldurmaktan başka iş görmüyor. Herkesin gördüğü hazır bir kare ile sizin çalışma alanınızdan çekilmiş sıradan bir fotoğraf arasındaki fark, ikincisinin doğrulanabilir olmasıdır. Bu yüzden görsel seçimini metinle birlikte yapıyor, hangi bölümde neyin gösterileceğini içerik hazırlanırken kararlaştırıyoruz. Sonradan görsel aramak, çoğunlukla metne uymayan karelerle sonuçlanıyor.

Elinizdeki arşivi gözden geçirirken kullanılabilir kareleri, yeniden çekilmesi gerekenleri ve hiç gerekmeyenleri ayırıyoruz. Çözünürlüğü yetersiz ya da kadrajı dar görseller sayfayı ağırlaştırmaktan başka bir şey yapmıyor. Çekim gerekiyorsa neyin, hangi ışıkta ve hangi oranda çekileceğini önceden not ediyoruz; dosyalar geldiğinde yerine yerleşiyor, ikinci bir çekim gününe ihtiyaç kalmıyor.

Yerleştirmeden sonra görselleri farklı ekran oranlarında kontrol ediyoruz; geniş ekranda düzgün duran bir kare, dar ekranda önemli kısmını dışarıda bırakabiliyor. Dosya boyutlarını açılışı geciktirmeyecek biçimde düşürüyor, her görsele metin karşılığını yazıyoruz. Görsel dili tutarlı kalan sayfalar, içerik zamanla değiştiğinde de dağılmıyor; sonradan eklenen bir fotoğraf yabancı durmuyor.

Küçük ekranda bilgi sırasını gözden geçirmek

Küçük ekranda sütunlar alt alta dizildiği için masaüstünde yan yana duran bilgiler bambaşka bir sıraya giriyor. Bu sıra gözden geçirilmediğinde, kararı etkileyen açıklama uzun bir görselin altında kalıyor ve çoğu ziyaretçi oraya kadar inmiyor. Mobil düzeni küçültülmüş bir kopya olarak değil, kendi sırası olan ayrı bir okuma olarak kuruyoruz. Hangi bilginin öne alınacağını da sayfa sayfa belirliyoruz.

Bunun için her sayfada ilk ekranda mutlaka görünmesi gereken bilgiyi tek tek işaretliyoruz. Menü derinliği azalıyor, uzun tablolar okunur bloklara dönüşüyor, tekrar eden başlıklar kısalıyor. Dokunma hedeflerinin boyutunu ve aralarındaki mesafeyi de burada ayarlıyoruz; yanlış bağlantıya basmak, ziyaretçinin sayfadan ayrılmasının sessiz nedenlerinden biri oluyor ve genellikle kimse bunu geri bildirim olarak iletmiyor.

Düzeni farklı cihazlarda, hem dikey hem yatay konumda ve tarayıcı yazı boyutu büyütülmüş hâlde deniyoruz. Bağlantısı zayıf bir hatta sayfanın ilk hangi parçayı gösterdiğine ayrıca bakıyoruz. Küçük ekranda anlaşılır kalan bir sıra, masaüstünde de genellikle daha sakin bir okuma bırakıyor; iki düzen birbirinin rakibi değil, aynı içeriğin iki okunuşu oluyor.

Form alanlarını gerçek ihtiyaca göre azaltmak

İletişim formu uzadıkça gönderilme ihtimali düşüyor. Sorulan her alanın bir karşılığı olmalı; toplanan bilgi ilk dönüşte kullanılmıyorsa o alanın formda durmasının gerekçesi yok. Bu yüzden web tasarım aşamasında formu, ilk temas için gereken en az bilgiyle kuruyor, ayrıntıyı sonraki görüşmeye bırakıyoruz. Amaç veri toplamak değil, doğru kişiyle konuşmayı başlatmak.

Hangi alanın kalacağına, gelen taleplerin fiilen nasıl yanıtlandığına bakarak karar veriyoruz. Ekip ilk dönüşü telefonla yapıyorsa uzun bir açıklama alanı boş kalıyor; teklif hazırlanması gerekiyorsa tek bir seçim kutusu işi hızlandırıyor. Zorunlu alanları azaltırken hata mesajlarını da düzeltiyoruz: eksik bilginin hangi satırda olduğu açıkça yazılmadığında form çoğu kez yarıda bırakılıyor.

Gönderim sonrasını da boş bırakmıyoruz. Teşekkür ekranında ne zaman dönüş yapılacağı yazıyor, mesajın ulaştığına dair bir kayıt kalıyor ve bildirim doğru kişiye gidiyor. Formu teslimden önce farklı tarayıcılarda, eksik alan ve hatalı adres gibi durumlarla birlikte deniyoruz; böylece ilk gerçek talep geldiğinde kaybolmuyor, kimsenin gelen kutusunda unutulmuyor.

Eski adresleri yeni yapıya taşırken korumak

Yıllardır yayında olan bir sitenin dışarıdan aldığı bağlantılar, kolay yerine konmayan bir birikimdir. Yapı değişirken adresler karşılıksız kalırsa, o bağlantılarla gelen kişiler boş bir hata sayfasıyla karşılaşıyor ve geri dönüyor. Bu yüzden taşımaya, eski adres listesinin çıkarılmasıyla ve her birinin yeni karşılığının belirlenmesiyle başlıyoruz. Liste tamamlanmadan yayın tarihi konuşulmuyor.

Karşılığı olmayan sayfaları öylece silmiyoruz; içeriği hâlâ anlamlıysa yeni yapıda uygun bölüme birleştiriyor, anlamını yitirmişse ziyaretçiyi en yakın başlığa yönlendiriyoruz. Aynı içeriğin iki ayrı adreste durduğu durumları ayıklıyor, hangisinin kalacağını birlikte kararlaştırıyoruz. Kaldırılan kayıtların tarihini ve kaynağını da not ediyoruz; sonradan neyin neden değiştiği belirsiz kalmıyor.

Geçişten sonra yönlendirmelerin çalıştığını tek tek kontrol ediyor, basılı belgelerde ve dış listelerde geçen adreslerin de açıldığından emin oluyoruz. Eski başlıkların yeni sayfalara ulaşması zaman alabiliyor; bu süre boyunca hata kayıtlarını izleyip gözden kaçan adresleri ekliyoruz. Taşıma, yayın gününde değil, birkaç hafta sonra hiçbir adres boşa düşmediğinde bitmiş sayılıyor.

Paneli günlük kullanıma göre sadeleştirmek

Yönetim panelini kullanacak kişi çoğu zaman teknik işlerle uğraşan biri değil, günlük işi yürüten kişidir. Yıllar içinde Elazığ’da birlikte çalıştığımız kurumların büyükçe bir bölümünde bu iş, satışı ya da idari işleri takip eden arkadaşa kalıyor. Paneli buna göre kuruyoruz: seyrek kullanılan seçenekler kapatılıyor, sık dokunulan alanlar öne alınıyor, bölüm adları kurumun kendi diliyle yazılıyor.

Her bölüm için kısa bir açıklama bırakıyoruz; görselin hangi ölçüde yükleneceği, başlığın ne kadar uzayabileceği ve hangi alanın boş bırakılamayacağı panelin içinde yazıyor. Yetkileri de göreve göre ayırıyoruz, böylece kimse yanlışlıkla düzenin tamamını etkileyen bir ayara dokunmuyor. Bir kişinin hatası, o bölümün dışına taşmıyor ve geri alınması birkaç dakikayı geçmiyor.

Teslimde paneli birlikte açıyor, metin düzeltme, görsel değiştirme ve yeni kayıt ekleme gibi temel işleri uygulamalı olarak yapıyoruz. Anlatılan adımların kısa bir kaydı kalıyor; ekip değiştiğinde yeni gelen kişi aynı yerden başlıyor. Yayından sonraki ilk güncellemeyi de birlikte yapıyoruz, takılınan bir yer varsa orada düzeltiyoruz. Böylece panel bir süre sonra kullanılmayan bir ekrana dönüşmüyor.

Okunabilirlik ayrıntılarını en baştan denetlemek

Erişilebilirlik sonradan eklenen bir düzeltme dizisi değil; yazı boyutu, renk karşıtlığı ve bağlantı görünürlüğü gibi kararların tamamına baştan yedirilen bir yaklaşımdır. Açık gri üstüne açık gri yazılmış bir açıklama, incelikli bir tercih gibi görünse de birçok ziyaretçi için okunmuyor demektir. Bu kararlar en başta alındığında sonradan bütün düzeni geri sökmek gerekmiyor.

Uygulamada gözettiğimiz şeyler sade: başlık düzeyleri gerçek hiyerarşiyi göstersin, bağlantılar yalnızca renkle değil ifadeyle de ayrılsın, görsellerin metin karşılığı bulunsun, formdaki her alanın etiketi ekranda görünsün. Sayfayı yalnızca klavyeyle gezip sıranın mantıklı ilerlediğini deniyoruz. Tarayıcı yazı boyutu büyütüldüğünde düzenin dağılmaması da aynı kontrolün bir parçası.

Bu ayrıntılar yalnızca belirli bir kesim için değil; parlak güneşte telefonuna bakan, gözlüğünü yanına almamış ya da acelesi olan herkes için sayfayı kolaylaştırıyor. Okunabilirliği yüksek bir düzen, metin uzadığında da dağılmıyor. Yayın öncesinde bu kontrolleri yazılı olarak geçiyor, düzeltilen noktaları kayıt altına alıyoruz; ileride yapılacak eklemeler aynı ölçüye göre ilerliyor.

Yayından önce farklı cihazlarda denemek

Yayın günü, bir sitenin kırılgan anlarından biridir; o güne kadar yalnızca hazırlayan kişilerin gördüğü ekranlar birden herkese açılır. Bu yüzden web tasarım işini tamamlamadan önce sayfaları eski ve yeni cihazlarda, farklı tarayıcılarda ve zayıf bağlantı koşullarında tek tek açıyoruz. Beklenen davranış kadar, beklenmeyen durumlarda ne olduğuna da bakıyoruz.

Kontrol ettiğimiz şeyler görünümle sınırlı kalmıyor: form gerçekten ulaşıyor mu, harita doğru konumu gösteriyor mu, telefon bağlantısı dokununca aramayı açıyor mu, paylaşılan adres sohbet uygulamasında doğru başlıkla görünüyor mu. Hatalı adres girildiğinde ya da bağlantı yarıda koptuğunda sayfanın ne yaptığını da deniyoruz. Bulunan her aksaklık düzeltilip aynı yolla yeniden sınanıyor.

Teslimden sonra ilk haftalarda hata kayıtlarını izlemeyi sürdürüyoruz; gerçek kullanımda ortaya çıkan durumlar her zaman denemelerde görünmüyor. Bunu Elazığ’daki kurumlarla çalışırken edindiğimiz bir alışkanlık olarak koruyoruz: yayın bir bitiş değil, gözlemin başlangıcıdır. Hızlı, anlaşılır ve kolay yönetilen bir site, ancak günlük işleyişin içine girdiğinde gerçekten sınanmış oluyor.

Web Tasarım Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sayfa sayısı önceden belirlenen bir rakam değil, anlatılacak işin yapısından çıkan bir sonuçtur. Ayrı yürüyen her hizmet kendi sayfasını hak eder; birbirine çok yakın olanlar tek başlık altında toplanabilir. Bir web tasarım planında kullandığımız ölçü şu: tek cümleyle anlatılabilen bir görevi olmayan sayfa, muhtemelen gereksizdir.

Hayır; küçük ekran düzeni işin ayrılmaz parçasıdır ve ayrıca fiyatlandırılmaz. Teklifte hangi ekran boyutlarının ele alınacağı, hangi tarayıcıların kontrol edileceği ve teslim öncesi yapılacak denemelerin kapsamı açıkça yazılır. Sonradan ek istenen bir kalem olarak karşınıza çıkmaz.

Güncelliğini koruyan ve doğruluğu teyit edilen metinler ile yeterli çözünürlükteki fotoğraflar taşınabilir. Taşımadan önce bunları birlikte gözden geçiriyor, eskimiş bilgiyi ve birbiriyle çelişen açıklamaları ayırıyoruz. Kullanım hakkı belirsiz görseller için yeni çekim ya da uygun bir karşılık öneriyoruz.

Evet. Yönetim paneli, güncellemeyi kimin yapacağı belli olacak biçimde kurulur ve gereksiz seçenekler kapatılır. Teslim görüşmesinde metin düzenleme, görsel değiştirme ve yeni kayıt ekleme gibi temel işler uygulamalı olarak gösterilir; kısa bir kullanım notu da sizde kalır.

Süreyi belirleyen üç şey var: metinlerin hazır olma hızı, istenen işlevlerin kapsamı ve onayların ne kadar sürede dönmesi. Bu üçü netleştikten sonra aşamaları gerçek teslim tarihleriyle takvime bağlıyoruz. Takvim tek bir bitiş günü olarak değil, ara teslimlerle ilerleyen bir plan olarak paylaşılır.

Her iki hesabın da doğrudan kurum adına açılmasını öneriyoruz; böylece erişim ve yenileme kontrolü sizde kalır. Kurulum tamamlandıktan sonra kullanıcı bilgileri güvenli biçimde teslim edilir. Yenileme tarihlerinin takibinin kimde olduğu ise teklif metninde açıkça belirtilir.